Wyobraźmy sobie amerykańską szkołę na początku lat pięćdziesiątych. Salę z rzędami ławek, tablicę, nauczyciela przygotowującego projekcję. Nie jest to opis konkretnego, udokumentowanego pokazu, lecz scena odtworzona z realiów epoki. Okna zostają zasłonięte. Na chwilę znika jasny poranek, a jego miejsce zajmuje migotliwe światło ekranu. Dzieci czekają na film. Być może będzie o bezpiecznym przechodzeniu przez ulicę, higienie albo zachowaniu na wycieczce.
Tymczasem pojawia się żółw.
Jest sympatyczny, łatwy do zapamiętania i ma hełm. Nazywa się Bert. Wystarczy spojrzeć na jego skorupę, aby zrozumieć, że wie coś o chowaniu się przed niebezpieczeństwem. Towarzysząca mu piosenka brzmi jak zaproszenie do wspólnej zabawy. Bohater wykonuje prosty ruch, a film zachęca dzieci, żeby nauczyły się go powtarzać.
Za moment okazuje się jednak, że stawką tej lekcji nie jest rozlane mleko ani potknięcie na szkolnym korytarzu. Jest nią błysk bomby atomowej.
Jeżeli pewnego dnia światło stanie się nagle jaśniejsze niż wszystko, co dzieci znały wcześniej, mają natychmiast się pochylić, paść i osłonić. Mają pamiętać o głowie, karku, twarzy. Mają działać szybko. Nie rozglądać się z ciekawością, nie czekać, aż ktoś objaśni sytuację. W szkolnej klasie można schować się pod ławkę. W innym miejscu trzeba wykorzystać dostępną osłonę. Żółw demonstruje regułę z pogodą bohatera, którego świat zawsze mieści się w kilku czytelnych gestach.
To otwarcie łatwo pomylić z pomysłem scenarzysty współczesnej satyry. Wystarczyłoby dodać logo fikcyjnej korporacji, reklamowy uśmiech i obietnicę idealnego schronu, aby powstała scena kojarząca się z Falloutem.
Tyle że Bert nie został wymyślony dla gry.
„Duck and Cover” było autentycznym amerykańskim filmem obrony cywilnej, skierowanym do dzieci w pierwszych latach zimnej wojny. Sympatyczna animacja miała przygotowywać do zagrożenia, którego najstraszniejsze skutki trudno było wypowiedzieć w szkolnej sali.
Właśnie dlatego ten krótki film pozostał tak niezwykły. Fascynuje nas połączenie praktycznej instrukcji, ogromnego lęku i estetyki, która nie przestaje się uśmiechać. Aby zrozumieć Berta Żółwia, trzeba zobaczyć coś więcej niż mem o chowaniu się pod stołem. Trzeba wejść do świata, który próbował zachować zwyczajny rytm życia, choć właśnie nauczył się wyobrażać własne unicestwienie.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google